Verhaal · Conserveren / Najaar Kweken · Keramiek · Natuur

Start / Conserveren / Zuurkool zelf maken

Zuurkool zelf maken: van witte kool tot eigen pot in november

November is koolmaand. Witte kool ligt stevig en voordelig op de markt, en de keuken is koel genoeg voor een rustige gisting. Zuurkool maak je met maar twee ingrediënten: kool en zout. Hier het recept per kilo, hoe lang het duurt bij welke temperatuur, en hoe je ziet dat het goed gaat.

Commerciële relatie: dit artikel bevat affiliate/partnerlinks naar bol. Bij aankoop via zo’n link kan ik een commissie ontvangen via het actieve bol Partnerprogramma (SiteId 1544860); jij betaalt niets extra. Bestellen gaat via bol.com. Meer over affiliate.

Seizoen
Okt tot feb
witte kool en een koele keuken
Plasticarm
Hoog
glas, zout en een gewicht
Moeite
Makkelijk
een half uur werk, daarna wachten

Kort antwoord: Zuurkool is fijngesneden witte kool die met zout in zijn eigen sap gist. Voor zelfgemaakte zuurkool gebruik je 20 gram zout per kilo schoongemaakte kool (2 procent). Snijd de kool fijn, kneed hem met het zout tot er sap uitkomt, druk hem stevig in een schone glazen pot tot het sap erboven staat en verzwaar hem met een gewicht. Bij ongeveer 21 tot 24 graden is de zuurkool volgens de USDA-richtlijn in 3 tot 4 weken klaar; in een koelere keuken van 16 tot 18 graden duurt het eerder 5 tot 6 weken.

Grote glazen pot vol fijngesneden witte kool in zijn eigen sap, op een schotel op tafel
Sfeerbeeld: een pot witte kool, stevig aangedrukt, met het sap boven de kool.

Als buiten de laatste bladeren vallen, wil ik de keuken vullen met dingen die langzaam gebeuren. Kruiden die in de droogoven knisperend droog worden, een rij potjes op de plank, en een pot kool die stil staat te werken op het aanrecht. Zuurkool zelf maken is misschien wel het eenvoudigste ferment dat er is. Geen starter, geen azijn, geen speciale bacteriën uit een zakje. Alleen kool, zout, een beetje kracht in je handen en geduld. Precies het soort ritueel dat bij november past.

Dit stuk hoort bij de hub Conserveren, waar ik fermenteren en drogen bij elkaar zet. Ben je helemaal nieuw met fermenteren, lees dan ook fermenteren voor beginners. En voor alles wat er in de donkere maanden in de keuken gebeurt, kun je naar Seizoen najaar.

Wat is zuurkool precies?

Zuurkool is witte kool die door melkzuurgisting zuur en houdbaar wordt. Het zout trekt vocht uit de kool, zodat er een pekel ontstaat. Onder die pekel, zonder lucht, krijgen melkzuurbacteriën die van nature op de kool zitten de overhand. Zij zetten de suikers uit de kool om in melkzuur. Dat zuur geeft de frisse smaak en zorgt ervoor dat de kool lang goed blijft.

Je hoeft dus niets toe te voegen behalve zout. Het enige wat jij doet: zorgen dat de kool onder het sap blijft, dat het zout klopt en dat de temperatuur niet te hoog of te laag is.

Waarom november een goede maand is

  • Witte kool is in het seizoen. In de herfst en winter liggen er stevige, verse koppen op de markt en bij de groenteboer.
  • Een koele keuken is een voordeel. Zuurkool wordt bij een te hoge temperatuur zacht. In een keuken die niet te warm is, gaat de gisting rustiger en blijft de kool knapperiger.
  • Stamppottijd. Over een week of vijf, rond de feestdagen en de koudste weken, heb je een eigen pot klaar voor zuurkoolstamppot.

Recept: zuurkool per kilo kool

Werk altijd met het gewicht van de kool nadat je de buitenste bladeren en de harde kern hebt verwijderd. Eén kilo fijngesneden en aangedrukte kool past ongeveer in een pot van een liter.

Zout voor zuurkool bij 2 procent (per gewicht schoongemaakte kool)
Kool (schoongemaakt)Zout bij 2%Potinhoud ongeveer
500 g10 ghalf liter
1 kg20 g1 liter
1,5 kg30 g1,5 liter
2 kg40 g2 liter, of twee potten van een liter

2 procent is een veelgebruikt startpunt. Ter vergelijking: de University of California (UC ANR) noemt voor zuurkool 2,25 tot 2,5 procent zout op gewicht. Gebruik zout zonder toevoegingen, zoals zeezout of keukenzout zonder jodium en zonder antiklontermiddel. Een keukenweegschaal die op de gram weegt is hier echt handig. Wil je met andere hoeveelheden of met pekel rekenen, gebruik dan de zoutcalculator.

Stap voor stap

  1. Haal de buitenste bladeren van de kool en bewaar er één of twee schone bladeren. Snijd de kool in vieren en haal de harde kern eruit.
  2. Weeg de kool en reken 20 gram zout per kilo. Snijd of schaaf de kool in dunne reepjes.
  3. Doe de kool met het zout in een grote kom en kneed en knijp 5 tot 10 minuten, tot de kool slap wordt en er duidelijk sap onderin staat.
  4. Druk de kool laag voor laag stevig aan in een schone glazen pot, met je vuist of een houten stamper. Giet het sap uit de kom erover.
  5. Leg een opgevouwen koolblad bovenop en daarop een gewicht, zodat alle kool onder het sap blijft. Laat bovenin een paar centimeter ruimte.
  6. Staat er te weinig sap boven de kool, vul dan aan met pekel van 20 gram zout per liter water.
  7. Sluit af met een deksel met waterslot of een losjes geplaatst deksel en zet de pot op een schoteltje, op een plek zonder direct zonlicht.
  8. Kijk de eerste week elke dag even of de kool nog onder het sap staat en druk hem zo nodig aan. Proef na een week of twee met een schone vork.

Werk schoon, maar je hoeft niets steriel te maken. Een pot die heet is afgewassen en goed is omgespoeld, schone handen en een schone kom zijn genoeg.

Hoe lang moet zuurkool fermenteren?

De temperatuur bepaalt het tempo. Het National Center for Home Food Preservation geeft op basis van de USDA-richtlijn de volgende tijden voor volledig gefermenteerde zuurkool:

Fermentatietijd van zuurkool per temperatuur (bron: NCHFP, USDA)
TemperatuurTijd tot volledig gefermenteerdWat je merkt
Ongeveer 21 tot 24 °C3 tot 4 wekenAanbevolen bereik voor goede zuurkool
Ongeveer 16 tot 18 °C5 tot 6 wekenRustiger, vaak knapperiger
Onder ongeveer 16 °CGisting kan uitblijvenZoek een warmer plekje
Boven ongeveer 24 °CSnellerDe kool kan zacht worden

Veel mensen proeven al na een week of twee en zetten de pot in de koelkast zodra de smaak bevalt. Dat is een kwestie van smaak: jonge zuurkool is milder en knapperiger, langer gegist wordt hij zuurder en voller. Een vaste plek in de keuken, weg van de radiator en niet in een koude bijkeuken, is in november vaak het beste compromis.

Wat is normaal en wat niet?

Wat je in de pot kunt tegenkomen
Wat je ziet of ruiktWat het isWat je doet
Belletjes en wat schuim de eerste dagenNormale gistingNiets, of de pot laten ontluchten als je geen waterslot hebt
Troebel sapNormaal bij gistingNiets
Zure, frisse geur, ook wat zwaveligHoort bij gistende koolNiets
Dun, vlak wit laagje op het sapKaam, een gist die op de oppervlakte groeitWegscheppen en zorgen dat de kool onder het sap blijft
Pluizige plekken, groen, zwart of rozeSchimmelDe hele pot weggooien, niet proberen te redden
Slijmerige kool of een rotte geurMislukte gistingWeggooien en opnieuw beginnen

Twijfel je, dan gooi je het weg. Een kool kost weinig, en een volgende pot is zo gemaakt. Het belangrijkste wat je zelf kunt doen: de kool onder het sap houden en het zout goed afwegen.

Variaties voor de winter

Zo geef je je zuurkool een eigen smaak (per kilo kool)
SmaakVoeg toe bij het kneden
Klassiek1 theelepel karwijzaad
Winters en kruidig5 tot 6 gekneusde jeneverbessen en een laurierblad
Zachter en wat zoeter1 geraspte appel of wortel (weeg hem mee voor het zout)
Rode zuurkoolRode kool in plaats van witte, eventueel met wat geraspte rode biet

Weeg alles wat je toevoegt aan groente mee in het totaalgewicht, zodat je zoutpercentage blijft kloppen. Gedroogde kruiden en specerijen tel je niet mee.

Rij glazen potten met ingemaakte groente op een houten plank, een grote pot op de achtergrond
Sfeerbeeld: potten op de plank. Zet er een datum en het zoutpercentage op, dan weet je later wat je hebt gemaakt.

Bewaren en gebruiken

Is de zuurkool naar je zin, sluit de pot dan goed af en zet hem in de koelkast. Daar gaat de gisting heel langzaam verder. Volgens het NCHFP blijft volledig gefermenteerde zuurkool goed afgesloten in de koelkast enkele maanden goed. Schep er altijd uit met een schone vork en druk de rest weer onder het sap.

Zelfgemaakte zuurkool gebruik je net als gekochte: in stamppot, door een salade, op een boterham met kaas of als frisse bijlage bij gebakken aardappelen. Voor iets anders dan stamppot is er de geroosterde bloemkool met zuurkoolsalsa. Ik maak geen gezondheidsclaims: voor mij gaat het om smaak, het ritme van het seizoen en minder verspilling.

Wil je naast zuurkool meer najaarsgroente in het glas, lees dan najaarskool in het glas. Hoe een fermentatiepot met waterslot werkt, staat in fermenteren met waterslot. En wie in dezelfde koele keuken ook met brood bezig is, vindt in zuurdesemstarter maken in november de andere gisting van het seizoen.

Veelgestelde vragen

Hoeveel zout doe je in zelfgemaakte zuurkool?

Een veelgebruikt startpunt is 2 procent: 20 gram zout per kilo schoongemaakte kool. De University of California (UC ANR) noemt 2,25 tot 2,5 procent. Weeg de kool na het verwijderen van de buitenste bladeren en de kern, en gebruik zout zonder jodium en zonder antiklontermiddel.

Hoe lang moet zuurkool fermenteren?

Volgens de USDA-richtlijn, zoals het National Center for Home Food Preservation die geeft, is zuurkool bij ongeveer 21 tot 24 graden in 3 tot 4 weken volledig gefermenteerd en bij ongeveer 16 tot 18 graden in 5 tot 6 weken. Veel mensen proeven al na een week of twee en zetten de pot in de koelkast zodra de smaak bevalt.

Moet zuurkool onder het vocht staan?

Ja. De kool moet helemaal onder het sap blijven, want boven de pekel kan schimmel groeien. Leg een koolblad en een gewicht op de kool. Komt er te weinig sap uit de kool, vul dan aan met pekel van 20 gram zout per liter water.

Wat is het witte laagje op mijn zuurkool?

Een dun, vlak wit laagje op het sap is meestal kaam, een gist die aan de oppervlakte groeit. Schep het weg en zorg dat de kool onder het sap blijft. Pluizige plekken of groene, zwarte of roze schimmel zijn wel een reden om de hele pot weg te gooien.

Kun je zuurkool maken in een gewone glazen pot?

Ja. Een schone glazen pot met een deksel werkt, zolang je de kool onder het sap houdt en de pot de eerste week dagelijks even laat ontluchten. Een deksel met waterslot maakt het makkelijker, omdat het gas dan zelf kan ontsnappen zonder dat er lucht in komt.

Hoe lang blijft zelfgemaakte zuurkool goed?

Volledig gefermenteerde zuurkool blijft goed afgesloten in de koelkast enkele maanden goed, aldus het National Center for Home Food Preservation. Schep er altijd uit met een schone vork en druk de rest weer onder het sap.

Vragen van lezers

Vragen die lezers mij over dit onderwerp sturen, zet ik hier met mijn antwoord. Ik plaats alleen de vraag zelf, zonder naam of mailadres.

Er staan nog geen lezersvragen bij dit artikel. Jouw vraag kan de eerste zijn.

Je vraag gaat naar de eigen database van deze site, niet naar een andere dienst. Ik lees de vragen zelf; goede vragen zet ik zonder naam of mailadres hier onder het artikel. Liever niet geplaatst? Zet dat er even bij.

Reacties

Heb je dit zelf geprobeerd, of pak je het anders aan? Schrijf het hieronder. Je reactie staat meteen online. Spam wordt automatisch tegengehouden.

Je naam en reactie zijn voor iedereen te lezen. Een mailadres is niet nodig. Meer in de privacyverklaring.

Nog geen reacties bij dit artikel.

← Alle artikelen