Kort antwoord: Speculaaskruiden zijn een mengsel van gemalen specerijen met kaneel als basis, aangevuld met nootmuskaat, kruidnagel en gember, en vaak een beetje kardemom, witte peper en anijs. Een goed startpunt voor één potje: 20 gram kaneel, 4 gram nootmuskaat, 4 gram kruidnagel, 3 gram gember, 2 gram kardemom, 1 gram witte peper en 1 gram anijs. Goed mengen, in een droog glazen potje doen en donker bewaren. Voor kruidnoten gebruik je 1 tot 2 eetlepels op 250 gram zelfrijzend bakmeel.

Als de dagen korter worden, verschuift er iets in mijn keuken. De bosjes kruiden die ik in de zomer en het najaar droogde, staan in potjes op de plank, en daarnaast komen nu de warme specerijen tevoorschijn. Kaneel, nootmuskaat, kruidnagel. Rond half november, met de intocht van Sinterklaas voor de deur, is dat de geur van het seizoen. Een eigen mix speculaaskruiden maken is een klein ritueel: wegen, malen, roeren, ruiken. En wat je overhoudt, gaat in een potje met een strikje als cadeau.
Dit stuk hoort bij de hub Kruiden, waar ik kweken, drogen en bewaren van kruiden bij elkaar zet. Hoe je specerijen en gedroogde kruiden het langst lekker houdt, staat op de hub Bewaren. En voor alles wat er verder in de donkere maanden in de keuken gebeurt, kun je naar Seizoen najaar.
Wat zijn speculaaskruiden?
Speculaaskruiden zijn een Nederlands en Vlaams mengsel van gemalen specerijen voor speculaas, kruidnoten, taaitaai-achtig gebak en andere winterse koeken. Kaneel is de basis en maakt vaak de helft of meer van de mix uit. Daaromheen zitten de specerijen die de typische warme, licht pittige geur geven: nootmuskaat, kruidnagel en gember, met in veel recepten een snufje kardemom, witte peper, anijs, koriander of foelie.
Er bestaat geen officieel recept. Elke bakker en elk merk heeft een eigen verhouding. Dat is precies waarom zelf maken leuk is: je kunt hem afstemmen op wat jij lekker vindt.
Recept: speculaaskruiden in grammen
Dit is een rustige, evenwichtige mix die goed werkt in kruidnoten en speculaas. Het levert ongeveer 35 gram op, genoeg voor een klein glazen potje of drie tot vier keer kruidnoten bakken.
| Specerij | Gram | Ongeveer in lepels | Wat het doet |
|---|---|---|---|
| Kaneel | 20 g | ruim 2 eetlepels | Zoete, warme basis |
| Nootmuskaat | 4 g | 2 theelepels | Rond en nootachtig |
| Kruidnagel | 4 g | 2 theelepels | Scherp en kenmerkend, gebruik niet te veel |
| Gember (poeder) | 3 g | 1,5 theelepel | Lichte warmte |
| Kardemom | 2 g | 1 theelepel | Fris en bloemig |
| Witte peper | 1 g | half theelepel | Een prikje op de achtergrond |
| Anijs (gemalen) | 1 g | half theelepel | Zoetig, doet denken aan drop |
De lepelmaten zijn een benadering, want gemalen specerijen verschillen in gewicht. Een keukenweegschaal die op de gram weegt, maakt het makkelijker om de mix later precies zo terug te maken.
Stap voor stap
- Weeg de gemalen specerijen af: 20 gram kaneel, 4 gram nootmuskaat, 4 gram kruidnagel, 3 gram gember, 2 gram kardemom, 1 gram witte peper en 1 gram anijs.
- Maal hele specerijen die je zelf wilt malen, zoals kruidnagel, kardemomzaadjes, peperkorrels en anijs, fijn in een vijzel of kruidenmolen en zeef ze.
- Doe alles in een kom en roer het met een droge lepel goed door elkaar tot de kleur overal gelijk is.
- Ruik en proef een snufje. Wil je hem kruidiger, voeg dan een halve gram kruidnagel of peper toe; wil je hem zachter, meer kaneel.
- Schep de mix met een droge lepel of trechter in een schoon, droog glazen potje en sluit het goed af.
- Plak er een etiket op met de naam, de datum en de ingrediënten, en zet het potje op een donkere, koele plek.
Werk met droge lepels en een droog potje. Een beetje vocht laat gemalen specerijen klonteren en haalt de geur er sneller uit.
Zelf malen of kant-en-klaar poeder?
Je kunt de hele mix maken van gemalen specerijen uit de winkel. Dat is snel en geeft een prima resultaat. Wie het geuriger wil, maalt een deel zelf. Hele specerijen houden hun geur langer vast dan poeder, omdat de geurige oliën pas vrijkomen als je ze kapotmaakt.
- Goed zelf te malen: kruidnagel, kardemomzaadjes (uit de peul gehaald), witte peperkorrels, anijszaad en korianderzaad. In een vijzel of kruidenmolen, daarna door een fijne zeef.
- Liever als poeder: kaneel en gember. Kaneelstokjes zijn in een vijzel lastig echt fijn te krijgen.
- Nootmuskaat: vers geraspt van een hele noot is heel geurig. Een fijne rasp werkt hiervoor het best.
Kies bij voorkeur biologische specerijen in glas of stevig papier, met een herkomst die je kunt nalezen. Dat sluit aan bij hoe ik ook naar gedroogde kruiden kijk: je proeft het verschil als iets niet al jaren in een plastic zakje heeft gelegen.
Variaties: zachter, pittiger of richting kerst
| Wil je | Pas aan |
|---|---|
| Een zachte mix, ook voor kinderen | Laat de witte peper weg en halveer de kruidnagel; neem 2 gram extra kaneel |
| Een pittige, uitgesproken mix | Kruidnagel naar 5 gram en witte peper naar 2 gram |
| Een frissere mix | Kardemom naar 3 gram en een halve theelepel gemalen koriander erbij |
| Een kerstige mix voor ontbijtkoek of kerstkoekjes | Een snufje piment en een beetje gemalen steranijs in plaats van anijszaad |
Hoeveel gebruik je in kruidnoten en speculaas?
Een zelfgemaakte mix is vaak geuriger dan een potje dat al een tijd in de kast staat. Begin daarom aan de lage kant en proef het rauwe deeg.
- Kruidnoten: 1 tot 2 eetlepels (ongeveer 8 tot 15 gram) op 250 gram zelfrijzend bakmeel.
- Speculaas of speculaasbrokken: ongeveer 1 tot 1,5 eetlepel op 250 gram bloem.
- Ontbijtkoek of cake: 1 tot 2 theelepels op een cakevorm.
- Buiten het bakken: een mespuntje door warme melk, over havermout of door een appelcompote.
Kruidnoten zijn trouwens de kleine, harde, bruine koekjes die bijna iedereen pepernoten noemt. Echte pepernoten zijn zachter en taaier, en smaken vaak meer naar anijs.
Een potje speculaaskruiden als Sinterklaascadeau
Een zelfgemaakt potje is een klein, persoonlijk cadeau voor iemand die graag bakt, of als extraatje bij een surprise. Zo maak je er iets moois van:
- Een glazen potje met een goed sluitend deksel. Klein is prima: 35 tot 50 gram mix past in een potje van ongeveer 100 tot 120 ml.
- Een etiket met de naam van de mix, de datum en alle ingrediënten. Handig voor wie een allergie heeft of iets niet verdraagt.
- Een kaartje met de dosering, bijvoorbeeld "1 tot 2 eetlepels op 250 gram zelfrijzend bakmeel voor kruidnoten", en eventueel je favoriete recept.
- Een touwtje of lint in plaats van plastic folie. Past bij een plasticarme keuken.

Bewaren: zo blijft de geur erin
Gemalen specerijen bederven niet snel, maar verliezen langzaam hun geur. Licht, warmte, lucht en vocht versnellen dat. Bewaar je mix daarom:
- Luchtdicht, in glas met een goed sluitend deksel.
- Donker en koel, in een kastje en niet boven het fornuis of naast de oven.
- Droog, en schep er nooit uit met een natte lepel of boven een dampende pan.
Schrijf de datum op het potje en gebruik de mix bij voorkeur binnen ongeveer een half jaar. Ruikt hij flauw als je het deksel eraf haalt, dan is het tijd voor een nieuwe. Dezelfde regels gelden voor de kruiden die je zelf droogt; hoe ik dat doe, lees je in kruiden drogen thuis.
Zoek je liever een kant-en-klare set als cadeau, dan staan in kruiden cadeau geven: zo stel je een specerijenset samen en de cadeaugids voor natuurliefhebbers meer ideeën voor Sinterklaas en kerst.
Veelgestelde vragen
Welke kruiden zitten in speculaaskruiden?
De basis is kaneel, aangevuld met nootmuskaat, kruidnagel en gember. Veel mengsels hebben daarnaast een beetje kardemom, witte peper, anijs, koriander of foelie. Kaneel is het grootste deel, vaak de helft of meer van de mix. De rest bepaalt het karakter: meer kruidnagel maakt hem scherper, meer kardemom en anijs maakt hem frisser.
Hoeveel speculaaskruiden doe je in kruidnoten?
Een gangbare richtlijn is 1 tot 2 eetlepels speculaaskruiden op 250 gram zelfrijzend bakmeel, ongeveer 8 tot 15 gram. Met 1 eetlepel proef je de kruiden duidelijk, met 2 eetlepels wordt het uitgesproken. Een zelfgemaakte mix is vaak geuriger dan een oud potje uit de supermarkt, dus begin aan de lage kant en proef het rauwe deeg.
Wat is het verschil tussen speculaaskruiden en koekkruiden?
In de praktijk worden de namen door elkaar gebruikt. Koekkruiden of koekkruid is vaak een iets mildere mix voor ontbijtkoek en cake, met meer kaneel en minder peper of kruidnagel. Speculaaskruiden zijn meestal wat voller en kruidiger. Wat er precies in zit verschilt per merk, dus lees het etiket.
Hoe lang blijven zelfgemaakte speculaaskruiden goed?
Gemalen specerijen bederven niet snel, maar verliezen langzaam hun geur. Luchtdicht, donker en koel bewaard ruikt een zelfgemaakte mix de eerste maanden het best. Schrijf de datum op het potje en gebruik hem bij voorkeur binnen ongeveer een half jaar. Ruikt hij flauw als je het potje opendraait, maak dan een nieuwe.
Kun je speculaaskruiden maken met hele specerijen?
Ja. Hele kruidnagels, kardemomzaadjes, peperkorrels, anijs en koriander kun je in een vijzel of elektrische kruidenmolen fijnmalen en daarna zeven. Dat geeft de meest geurige mix. Kaneel, nootmuskaat en gember zijn als poeder makkelijker; hele kaneelstokjes zijn in een vijzel lastig fijn te krijgen.
Is een potje speculaaskruiden een leuk Sinterklaascadeau?
Ja, het is een klein en persoonlijk cadeau voor iemand die graag bakt. Doe de mix in een schoon, droog glazen potje met een goed sluitend deksel, plak er een etiket op met de naam, de datum en wat er in zit, en hang er een kaartje aan met de dosering voor kruidnoten. Vermeld de ingrediënten voor wie een allergie heeft of iets niet verdraagt.
Vragen van lezers
Vragen die lezers mij over dit onderwerp sturen, zet ik hier met mijn antwoord. Ik plaats alleen de vraag zelf, zonder naam of mailadres.
Er staan nog geen lezersvragen bij dit artikel. Jouw vraag kan de eerste zijn.
Reacties
Heb je dit zelf geprobeerd, of pak je het anders aan? Schrijf het hieronder. Je reactie staat meteen online. Spam wordt automatisch tegengehouden.
Nog geen reacties bij dit artikel.